Apeldoorn, 8 januari 2026
Hoe schoolreisjes een traditie werden
… en het Nationaal Schoolreis Magazine ook
Na een tweejarige onderzoeks- en ontwikkelperiode met diverse onderwijsinstellingen, een onderzoeksbureau en met hulp van de allereerste schoolreisgids van Nederland de ‘Gids voor School- en Verenigingsreizen’ (1928) was de eerste jaargang in 1992 een feit. In september van dat jaar verscheen de allereerste editie van het Nationaal Schoolreis Magazine. Daarmee werd een solide basis gelegd voor een platform dat inmiddels al meer dan drie decennia de belangrijkste, meest volledige en veelgebruikte informatiebron is voor het organiseren van schoolreizen, excursies en klassenuitjes. Maar hoe ging het daarvoor en hoe is de traditie van de schoolreis in Nederland ontstaan?
Eind jaren tachtig ontvingen basisscholen jaarlijks een onoverzichtelijke hoeveelheid reclamefolders van pretparken, dierentuinen, musea en touringcarbedrijven. Deze versnipperde informatie maakte de keuze voor een passende schoolreis tijdrovend en chaotisch. Het eerder genoemde onderzoek bevestigde dat honderden schoolreisorganisatoren het aanbod van bestemmingen overzichtelijk bij elkaar in één magazine, per provincie geordend, en bovendien aangevuld met praktische informatie over het organiseren van een schoolreis wilden ontvangen. Al snel groeide het gratis inspiratiemagazine uit tot een hoog gewaardeerd en onmisbaar hulpmiddel voor inmiddels meer dan 70.000 schoolreisorganisatoren in het Nederlandse onderwijs.
Van Aap-Noot-Mies tot schoolreis
De geschiedenis van schoolreizen is nauw verweven met de ontwikkeling van het onderwijs. Na de invoering van de Leerplichtwet in 1901 werd het onderwijs toegankelijk voor álle kinderen, maar de lesstof sloot nauwelijks aan bij hun belevingswereld. Onderwijspioniers als Mattheus Bernard Hoogeveen (met zijn beroemde Aap-Noot-Mies leesplankje) en onderwijsvernieuwer Jan Ligthart pleitten voor onderwijs dat wél aansloot bij de leefwereld van kinderen: aanschouwingsonderwijs, waarbij zintuiglijk leren centraal stond. Er werden prentenboeken gemaakt en grote schoolplaten die voor het aanschouwingsonderwijs werden gebruikt, als illustratie bij de verhalen die de schoolmeester vertelde, met afbeeldingen van alledaagse situaties, voorwerpen, ambachten, dieren en planten.
Grondleggers schoolreis
Ligthart was groot voorstander van buitenschoolse activiteiten en nam zijn leerlingen vaak mee naar buiten. Hij liet kinderen leren door te ervaren. ‘Kinderen moeten leren door te doen.’ Zijn school in de Haagse Schilderswijk was eind 18e eeuw omringd door tuintjes en hij ging regelmatig met de kinderen rond de slootjes op ontdekkingstocht. Ook bezocht hij met de leerlingen ambachtslieden die aan het werk waren. Hij pleitte voor onderwijs waarin kinderen ‘het volle leven’ leerden kennen. Samen met andere vernieuwers, zoals Theo Thijssen en de Belg Decroly, legde hij de basis voor het projectonderwijs zoals we dat nu kennen, met het idee dat een uitstapje leerzamer is dan een dag in het klaslokaal. Zij waren hun tijd ver vooruit en legden ook een basis voor de schoolreis!
Schoolreis als traditie
In de eerste helft van de twintigste eeuw waren schooluitjes vooral educatief. Een uitstap in de natuur was ook belangrijk om vaderlandsliefde bij te brengen. Kinderen spaarden wekelijks een cent en later een stuiver of dubbeltje bij de bovenmeester voor een wandeling of bezoek aan de natuur. Na de Tweede Wereldoorlog begon de echte opmars van de schoolreis: wandelend, fietsend of met paard en wagen trokken kinderen uit klas 5 en 6 eropuit (nu groep 7 en 8). Vanaf de jaren vijftig en zestig ontwikkelde de schoolreis zich tot een jaarlijks terugkerende activiteit. De opkomst van pretparken als De Efteling (1952), Slagharen (1963) en het Dolfinarium (1965), en de groei van het touringcarvervoer, maakten verder weg gelegen uitstappen in grotere groepen mogelijk. In de jaren zeventig was de schoolreis uitgegroeid tot een vaste traditie binnen het basisonderwijs, met een mix van educatie en vermaak.
Meer dan een beloning
Schoolreizen worden soms nog gezien als ‘beloning’ voor een jaar hard werken. Maar uit onderzoek, zoals van Ofsted (de Britse Onderwijsinspectie), blijkt dat buitenschoolse activiteiten juist krachtige leerervaringen zijn. Leerlingen presteren beter, ontwikkelen meer motivatie en tonen verbeterd gedrag. Vooral bij moeilijk te motiveren leerlingen kunnen deze ervaringen het verschil maken. Schoolreizen bieden kinderen de kans om praktische en sociale vaardigheden te oefenen die in een klaslokaal nauwelijks aan bod komen. Ze leren samenwerken, ontdekken nieuwe beroepen, cultuur en natuur en ervaren hoe leren ook buiten school zoveel aangenamer is. De combinatie van plezier en educatie blijkt zeer waardevol.
Terug Naar Toen: Schoolreisje 1941
Schoolreisjes 1948-1952 van de eerste school met de bijbel in Enschede
Het veranderende aanbod
Vandaag de dag is het schoolreizenaanbod breder dan ooit. Musea bieden interactieve programma’s, talrijke bestemmingen met digitale programma’s vol licht, kunst en technologie zijn erbij gekomen, attractieparken voegen educatieve componenten toe, leerlingen brengen actieve schoolbezoeken aan binnen- en buitenklimparken of bijvoorbeeld aan indoor sneeuwlocaties, en natuurorganisaties laten kinderen spelenderwijs leren over milieu, klimaat en biodiversiteit. De vraag vanuit scholen is duidelijk: zij hebben profijt van een betekenisvolle mix van leren én beleven.
Immaterieel erfgoed
Schoolreisjes behoren tot ons immaterieel erfgoed. Het zijn levende tradities met een historische wortel. De liefde wordt van generatie op generatie doorgegeven. Het is ook dynamisch erfgoed, want de schoolreisjes gaan met hun tijd mee. Een ding is hetzelfde gebleven: het avontuur om met de hele klas op stap te gaan. Zo heeft iedere generatie onuitwisbare herinneringen aan zijn schoolreisjes. Zoals Ineke Strouken, voormalig directeur van Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, in haar column op schrijft, behoort ook het Nationaal Schoolreis Magazine tot het immaterieel erfgoed. Al 35 jaar wordt een traditie van generatie op generatie doorgegeven. De leerlingen van toen zijn de leraren van nu.
Jubilea
We kunnen dit jaar ook heel veel andere jubilerende jarigen feliciteren. Avonturenpark Hellendoorn viert haar 90-jarig jubileum. We feliciteren ook de schoolreisbestemmingen BillyBird Park Hemelrijk 40 jaar, Wildlands 10 jaar, Apenheul 55 jaar, Aviodrome 55 jaar geleden onder de naam Aviodome op Schiphol geopend, Drouwenerzand 70 jaar, Bobbejaanland 65 jaar, Walibi Holland 55 jaar geleden gestart als Flevohof, Historyland 10 jaar, Remastered 5 jaar, Hans & Grietje Pannenkoekenhuis en Speelpark 10 jaar, het Moco Museum 10 jaar, Watersnoodmuseum 25 jaar, Dierenpark Almere Jungle 30 jaar, Johan Cruijff Arena 30 jaar, Kinderspeelparadijs Ballorig 30 jaar, Recreatieoord Binnenmaas 55 jaar, Speelpark De Leemkuil 80 jaar, Museum het Rembrandthuis 115 jaar, Zeehondencentrum Pieterburen -het huidige WEC- 55 jaar en Recreatiepark Linnaeushof 70 jaar. Touringcarbedrijf Kupers Touringcars viert haar 95-jarig jubileum en het Amsterdam Museum haar ‘koninklijk’ 100-jarige jubileum. Proficiat allemaal!
Proficiat allemaal!
©Fotocredit, bovenstaande foto komt uit de collectie van het voormalig Nationaal Onderwijsmuseum.
Nieuwsbrief
Blijf op de hoogte van aanbiedingen, speciale acties en schoolreisnieuws!
